Balıklar suda insanlar toplumda yaşar. İnsanlar toplum dışında kalırlarsa
sudan çıkmış balığa dönerler. Adada yalnız başına yaşayan Robinson Crusoe’lar
ancak masallarda olur. Adaya düşmeden önceki toplumsal hayatı, tecrübe ve
birikimleri olmasaydı Robinson’un ada macerası da olmazdı.
Toplum bizim varlık ortamımızdır. Aristotales’in dediği gibi insan zoon
politikon’dur. Yani insan, bir sürü hayvanı değil; kendini ancak toplum içinde
bireyselleştirebilen bir hayvandır. O yüzden, toplumun dışında tek başına yaşayan
bireyin üretimde bulunması imkansızdır.
Pek tabidir ki düzeni olmayan toplum da yoktur. Her toplumun şu ya bu
biçimde bir düzeni, düzenlenişi ve düzenleyen(ler)i vardır. Toplumsal
düzenlerin asli ve tayin edici unsuru ise üretim tarzlarıdır.
Biçimi ne olursa olsun her toplum insanların karşılıklı eylemlerinin,
ilişkilerinin ürünüdür. Nasıl ki sular kirlendiğinde, suların kimyası
bozulduğunda balıkların hayatı çekilmez oluyorsa, toplumlar da yozlaştığında,
çürüdüğünde insan hayatı çekilmez olur.
Toplumsal hayatı yozlaştıran, çekilmez kılan toplumun kendi tarihsel
dinamikleridir. Bu dinamiklerin başında toplumların sınıflara bölünmüş olması
gelir. Ama toplumsal sınıflar ayni zamanda uygarlık yapıcıdır; ve insanlığı
yücelticidir. İlk kent devleti kurucusu Sümerler’den bu yana toplumlar Ezen
ezilen, sömüren sömürülen diye.. sınıflara bölünmüş; ve gelişe gelişe bu
günlere kadar gelmiştir.
Toplumlarda sınıfların varlığı, savaşlarda elde edilen kölelerle,
zalimlikle, zorbalıkla, haksızlıklarla, ülkeleri fethetmekle, vb., açıklanamaz.
Sınıflar tamamen toplumsal üretim sürecinden, üretimin dinamiklerinden,
üretimin yapısından, karakterinden ve iş bölümünden doğmuştur. O yüzden; tüm
toplumsal ilişkileri, tarihsel dönüşümleri ve sınıfsal olayları üretilmiş olan malların
paylaşılma kavgası olarak görmek doğru olmayacaktır. ‘Önce üretim olsun ki
üretilenler paylaşılabilsin’ diye bakmak lazım tarihe.
Bugün de sınıflara bölünmüş toplumda yaşıyoruz. İçinde yaşadığımız toplumun
adı Kapitalist toplum. Kapitalist üretim tarzı egemen üretim tarzı olduğu için
bu adı almış toplum. Kapitalist üretim düzeninde, bir tarafta, yaşamak ve
geçinmek için çalışma kapasitelerini (emek-güçlerini) meta üretimi piyasasında
satmak zorunda olanlar var, diğer tarafta ise satışa sunulmuş olan bu emek
güçlerini satın alanlar.. Birincilere yani emek güçlerini piyasada satışa
sunmuş olanlara proleter(işçi), insanların emek güçlerini satın alanlara da
kapitalist (sermayedar, patron) diyoruz.
İşçi ve Kapitalist, bu sıfatla, yani işçi ve kapitalist olarak sadece
emek-gücü alım-satımı ilişkisi sayesinde var olabilirler. Yoksa; birisi fakir
diğeri zengin olduğu için işçi ve kapitalist değildirler. Eğer toplumda
emek-gücü sermaye ilişkisi tamamen ortadan kaldırılırsa ne emekçi kalır ne de
kapitalist.
İşte yaşadığımız toplumsal sorunlarımızın temelinde esas itibariyle bu
sosyal sınıflar arasındaki uzlaşmaz çelişkiye dayalı ilişki ve bu ilişkiden
doğan çatışmalar yatmaktadır. Toplumsal hayatın her gün nasıl yeniden
üretileceği esas itibariyle bu ilişkiye ve çatışmaya bağlıdır. Öyleyse, Üretim,
tarihsel bir süreç olan sınıf çelişkileri ve sınıf mücadelesi olmadan
anlaşılamaz.
Kapitalist üretim düzeninde işçi, kendi emek-gücünün mal biçimini almış
olmasını yadırgamaz. Çünkü içine doğduğu toplumda Üretimin tüm unsurları,
hammadde, üretim araçları, sermaye ve bilimsel-teknolojik, sanatsal atılımlar,
ahlaki ve estetik değerler üretime ve yaşama dair ne varsa hep piyasada alınıp
satılan mal (meta) ve özel mülkiyet konusu olmuştur. O yüzden işçinin
emek-gücünün ücret karşılığında özgürce sermayeye satılması ona tuhaf gelmez.
İşte özel mülkiyet hukukun geçerli olduğu böylesi bir piyasa ortamında
üretmek demek, sermaye sahibi olmak yani üretim sahibi olmak demektir. Üretimim
faal ve etken öznesi sermaye olduğundan Kapitalist üretim, haklı olarak,
sermayeye dayalı ve sermayeye özgü bir üretim biçimi olarak anılır. O yüzden;
Kapitalist Üretim toplumsal (sınıfsal) ilişkilerden soyutlanmış teknik bir
süreç değildir, mevcut verili sınıf ve egemenlik ilişkilerin yeniden üretimidir.
Kapitalist üretim biçimi genelleştirilmiş bir meta üretim sistemidir. Ne
üretilecek, ne ile üretilecek, ne kadar üretilecek ve nerede üretilecek.. bu gibi hususlara ilişkin kararlar kapitalistlerin kendi
tasarrufundadır hep. Nasıl uygun görüyorsa öyle yapar ve aldığı kararlardan ötürü sadece kendine karşı sorumludur. Bütün ürünler üreticinin doğrudan kullanımı ya da
tüketicilerin önceden belirlenmiş ihtiyaçları için değil sırf değişim amacıyla
üretilmiş ürün ve hizmetlerdir. Bu yüzden kapitalizm anarşik karakterlidir.
Bu gerçeği şu covid-19 pandemi günlerinde daha net görebiliyoruz.
İnsanların sağlığı “maksimum kar” aracı haline getirilerek nasıl da sömürülüyor
tekelci dev firmalarca. ‘bas parayı al aşıyı; paran yoksa aşı da yok sana!’
diyor aşı piyasası.. Oysa Afrika’da henüz bir doz bile aşı yaptırmamış ülke
halkları var. Ama onların toplu ölümleri karşısında Batının emperyalist merkezlerinde ‘üzülme ve
acıma ayinleri’ düzenleyerek vicdanlarımızı temizleyebilir; barbarlığımızı
telafi edebiliriz.
Kapitalizmin biricik amacı, çılgınca, ‘üretim için üretim’ yapmaktır; ve
artı-değer sömürüsü elde ederek; karını kar katmaktır. Ve bu sayede sınırsız
bir sermaye birikimi sağlamaktır. Bu yüzden; kapitalizm, zamanla rekabetçi
kimliğinden sıyrılarak, 19.yüzyıl sonlarına doğru, emperyalizme, yani tekelci
kapitalizme evrilmiştir.
İşte şimdi zamane kapitalizmi karşımıza emperyalizm kılığında çıkar oldu.
Başka ülkelerin halklarını sömürerek kendi işçi sınıfına ‘sus ve uzlaş’ payı
verdi. O yüzden emperyalizm koşullarında işçi sınıfının enternasyonalist dayanışmacı
ruhu dumura uğratılmıştır.
Emperyalist devletlerin işçi sınıfları kendi milli ve sınıf çıkarlarını
düşünür oldu. Ama bu milli devletlerin devrimci güçlerinin elini kolunu
bağlamıyor tabi.. emperyalist sömürü geriletildiği ölçüde ‘ücretli emek-gücü-sermaye
ilişkisini ve çelişkisini devrimci inkara uğratma mücadelesi devam edecektir.
İşçi sınıfının uluslar arası dayanışma ruhunun kaybolduğu ve her ülkenin
kendi işçi sınıfının kendi derdine düştüğü şu emperyalizm çağında işçi
sınıfının baş görevi kapitalizmi besleyen emperyalist damarları kesmek ve
emperyalist merkezlerde üretilen siyasetleri, emperyalizmin görüldüğü her
mevzide, (emperyalizm nerdeyse orda), emperyalizmin görüldüğü her cephede,
geriletmek ve zayıflatmak ve yenmek olmalıdır.
Zira işçi sınıfının kurtuluşu ancak kendi milletinin, halkının kurtuluşunu
başardığı ölçüde mümkün olabilecektir. Emperyalist devletler kendi tarihsel
açmazlarıyla baş başa bırakıldıklarında kapitalist çelişkileri keskinleşecek ve
kendi proletaryasıyla karşı karşıya kalacaktır. İşte o zaman görülecektir ki
yenilmekte olan emperyalizm “kapitalist üretim tarzı”nın devrimci inkara
(aufheben) uğratılmasının koşullarını da hazırlamış olacaktır. Unutmayın; tarih
daima hazırlık yapanların yanındadır.
(çok) (uzun) yıllar sonra bu köhnemiş üretim düzeni sonlan(dırıl)dığında
‘herkesin yeteneğinden ihtiyacına göre’ toplumu hayat bulduğunda o abanoz gümüş
sakalı adamı bir kez daha şükran ve minnetle anmış olacağız.